آشنایی با مفاهیم انتخاباتی

پلبیسیت‌ها و سیاست پلبیسیتی

پلبیسیت در معنای دقیق خود عبارتست از هر نوع رأی گیری عمومی (رأی گیری انتخابات گونه یا همه پرسی گونه) در یک بستر سیاسی که در آن رقابت واقعی و فرصتی برای انتخاب آزاد و عادلانه وجود ندارد. بنابراین، اصطلاح پلبیسیت را باید تنها برای رأی گیری های عمومی غیرآزاد در رژیم های غیر دموکراتیک مورد استفاده قرار داد.

حق‌الناس- اصطلاح پلبیسیت و عبارات «سیاست پلبیسیتی» Plebisctes & Plebiscitary Politics برای پوشش انواعی از آراء عمومی مورد استفاده قرار می گیرند. در انگلستان و آلمان پلبیسیت به طور عام مترادف با هر نوع رأی همه پرسی گونه مورد استفاده قرار می گیرد. اما در فرانسه این گونه نیست و در این کشور تمایز میان پلبیسیت و همه پرسی موضوع بحث های سیاسی بی پایانی در مورد نظریۀ قانون اساسی و علم سیاست است. دلالت و معنی پلبیسیت اساساً منفی است: این اصطلاح غالباً برای اشاره به یک رأی اعتماد ناعادلانه، غیرآزاد و غیر رقابتی به رهبر یا رژیمی مورد استفاده قرار می گیرد. برعکس، همه پرسی معمولاً به معنی یک رأی گیری آزاد و آزادانه و رقابتی در مورد یک مسأله خاص است.

بسیاری از محققان و اندیشمندان از پلبیسیت برای اشاره به هر گونه رای گیری  غیررقابتی (خواه یک انتخابات و خواه یک رأی گیری همه پرسی گونه) استفاده می کنند که نتیجه اش با قاطعیت به نفع یکی از نامزدها یا یکی از موضوعات سؤال شده از رأی دهندگان تمام می شود.

در حقوق بین الملل پلبیست به آراء عمومی مرتبط با موقعیت بین المللی و حقوقی سرزمین ها اشاره دارد. عبارت «سیاست پلبیسیتی» به عنوان مترادف «موکراسی مستقیم» هم برای اشاره (اساساً اشاره ای منفی) به انتخاب رهبری سیاسی به وسیلۀ رأی گیری عمومی مستقیم و هم برای اشاره به اتخاذ تصمیمات سیاسی به صورت مستقیم توسط رأی دهندگان با دور زدن پارلمان ها و احزاب، مورد استفاده قرار می گیرد. اکثر این معانی از تجربیات سیاسی مربوط ریشه می گیرند.

از دیدگاه تطبیقی و تاریخی باید گفت که پلبیسیت و «سیاست پلبیسیتی» به نوعی باز تعریف شده و به طور دقیق مورد استفاده قرار نگرفته اند. پلبیسیت در معنای دقیق خود عبارتست از هر نوع رأی گیری عمومی (رأی گیری انتخابات گونه یا همه پرسی گونه) در یک بستر سیاسی که در آن رقابت واقعی و فرصتی برای انتخاب آزاد و عادلانه وجود ندارد. بنابراین، اصطلاح پلبیسیت را باید تنها برای رأی گیری های عمومی غیرآزاد در رژیم های غیر دموکراتیک مورد استفاده قرار داد.

با این وجود، خط تمایز میان پلبیسیت و همه پرسی تواند مبهم شود. تعداد معدودی از دموکراسی ها از همه پرسی به صورت منظم و براساس مفاد قانون اساسی استفاده می کنند؛ دموکراسی های دیگری تنها در شرایط استثنایی از همه پرسی استفاده می کنند و ممکن است در قانون اساسی خود چیزی در مورد آن پیش بینی نشده باشد. بنابراین، بسیاری از رای گیری های عمومی در دولت های دموکراتیک در شرایط استثنایی صورت می گیرند و در معرض دستکاری و سوء استفادۀ مبتکرین همه پرسی ها هستند. روشن نیست که آیا امکان سازگاری کامل بین حکومت دموکراتیک مبتنی بر نمایندگی سیاسی و رأی گیری های عمومی از نوع همه پرسی وجود دارد. هر گاه که رأی گیرهای عمومی از نوع همه پرسی بتوانند توسط افراد و نهادها طراحی شده و یا این رویه به رویه ای مکرر یا منظم تبدیل شود، به اعتقاد بعضی از محققان و سیاستمداران آنگاه باید نسبت به خطر هجمۀ سیاست پلبیسیتی که تهدیدی علیه دموکراسی است مراقب بود.

با توجه به همۀ این ملاحظات عجیب نیست که استفاده از پلبیسیت یا «سیاست پلبیسیتی» در معرض قبض و بسط مفهومی قابل ملاحظه است.

سیاست پلبیسیتی و دموکراسی ها

در آغاز قرن بیستم بعضی از دانشمندان علوم اجتماعی به سیاست پلبیسیتی در دموکراسی های مدرن اشاره کردند یعنی به ظهور رهبری سیاسی کاریزماتیک مرتبط با سازماندهی احزاب توده ای . تاریخدان و دیپلمات انگلیسی جیمز بریس اظهار داشت که «آن چه در همۀ این موارد مشترک است، تمایل به اعتماد به یک فرد و قرار گرفتن تحت رهبری فرد به جای یک مجلس منتخب است.»

ماکس وبر نظریه ای در مورد دموکراسی مبتنی بر شخصیت رهبر کاریزماتیک ارائه داد؛ او تأیید نظریۀ خود را در ظهور رهبری شخصی قوی در بریتانیا و ایالات متحده مشاهده نمود. یکی از عناصر ضروری دموکراسی پلبیسیتی انتخاب عمومی رئیس حکومت (به طور رسمی یا عملی) است. وبر یک جمهوری ریاستی برای آلمان پیش بینی نمود که در آن رئیس جمهور توانست به وسیلۀ یک رای گیری عمومی که توسط اکثریت معینی از پارلمان در خواست شده بود، برکنار شود. همچنین او امکان توسل مستقیم رئیس حکومت به مردم را نیز به عنوان ویژگی دیگر دموکراسی پلبیسیتی مورد توجه قرارداد. وبر به تمایز میان ابتکار استفاده از پلبیسیت برای انتخاب رئیس قوۀ مجریه و تأثیرات محافظه کارانۀ قانون گذاری به وسیلۀ همه پرسی اعتقاد داشت.

پی یر وینچنزو اولری، دانشگاه فلورانس

منبع:

رز،ریچارد، دایره المعارف بین المللی انتخابات،ترجمه محمدتقی دلفروز،نشر مرکز مطالعات تحقیقات و آموزش وزارت کشور- نشر میزان،تهران، چاپ اول، ۱۳۹۰٫

برچسب‌ها: ، ، ، ، ،