دموکراسی و انتخابات

همزیستی انتخابات و رویه های غیر دموکراتیک در بسیاری از کشورها صاحب نظران علوم اجتماعی را به این نتیجه رساند که صرف نظر از برگزاری یا عدم برگزاری انتخابات، کشورهایی که به لحاظ اقتصادی ضعیف یا فاقد سنت فرهنگی تقویت کننده هنجارهای دموکراتیک هستند به راحتی نمی توانند دموکراتیک شوند.

 

حق‌الناس- امروزه تنها در تعداد معدودی از کشورهای جهان، انتخابات ملی برگزار نمی شود. با این وجود، برگزاری انتخابات به خودی خود یک کشور را دموکراتیک نمی سازد. بدیهی ترین گواه این است که در دولت های تک حزبی بیش از۹۹درصد آراء به نفع حزب حاکم به صندوق ریخته می شود. تا زمان فروپاشی دیوار برلین در۱۹۸۹، انتخابات بدون گزینه های انتخاب در سراسر بلوک کمونیست رواج داشت. به دنبال ایجاد دموکراسی های جدید دراروپای شرقی و بسیاری از مناطق دیگر، اکنون اکثر کشورهای جهان دارای اشکالی از انتخابات رقابتی هستند، اما کمتر از نیمی از دولت های عضو سازمان ملل دارای انتخاباتی هتند که در هر دو خصیصه آزاد و عادلانه بودن را داشته باشد.

در بخش اعظمی از تاریخ جهان، انتخابات در کشورها فاقد اهمیت بود چراکه اساسا یا دموکراسی وجود نداشت و یا رای گیری تحت شرایط بسیار متفاوتی صورت می گرفت که با معیارهای امروزی بسیار فاصله داشت. دو قرن و نیم پیش از میلاد، آتنی ها انتخابات برگزار می کردند اما حق رای محدود بود و فیلسوفان یونانی از دموکراسی بیم داشتند و آن را حکومت عوام الناس می دانستند. در قرن های پس از افول آتنی ها، اقتدار حاکمان سکولار در سراسر جهان نه تنها به وسیله انتخاب مردمی، بلکه به وسیله سنت، توارث، زور یا موفقیت در توطئه ها و دسیسه ها توجیه می شد. برای مثال، بیش از هزار سال است که پاپ توسط یک مجمع انتخاباتی برگزیده می شود که اعضای آن نه افراد عادی که به کلیسا می روند بلکه رهبران سلسله مراتب کلیسای کاتولیک رم هستند. نظام انتخاباتی پاپی براین نظریه مبتنی است که کاردینال ها باید شخصی را انتخاب کنندکه به بهترین وجه نماینده اراده خدا باشد. انتخابات در اروپای قرن نوزدهم اهمیت یافت، چرا که در این قرن گروه های رادیکال شروع به زیرسوال بردن اقتدار حکومت هایی نمودند که توسط رهبران سنتی جامعه انتخاب می شدند.در واقع این گروه ها خواستار حکومت نمایندگی بودند که از طریق انتخابات رقابتی انتخاب می شوند و در برابر همه افراد بالغ( یا حداقل مردان بالغ) مسئول باشد.

گسترش حق رای در بعضی از کشورها بیش از یک قرن زمان گذشت. در بریتانیا اولین گام ها در ۱۸۳۲ برداشته شد. در این کشورها در۱۹۱۸از حق رای بهره مند شدند و هدف(یک شخص، یک رای) تا سال۱۹۴۹ حاصل نشد. اگرچه ایالات متحده خیلی زود به مردان سفید پوست حق رای داد اما حق رای کامل به افراد بالغ در سطح فدرال تا تصویب قانون حق رای۱۹۶۵ تضمین نشد. تا شروع جنگ جهانی اول در ۱۹۱۴، اکثر کشورهای اروپا تا حد زیادی حق رای را محدود کرده بودند و حکومت هایشان نه در برابر یک پارلمان منتخب بلکه در برابر پادشاه، پاسخگویی داشتند.بین دو جنگ جهانی بسیاری از کشورهای اروپایی حق رای را گسترش دادند اما  بسیاری از حکومت های این دموکراسی های جدید سرنگون شدند و دیکتاتورها جای آن ها را گرفتند. تنها پس از پایان جنگ جهانی دوم در ۱۹۴۵ بود که انتخابات رقابتی آزاد در اروپای غربی به معیار پذیرفته شده ای تبدیل شد و تنها پس از فروپاشی دیوار برلین، چنین وضعیتی در اروپای شرقی تحقق یافت.

نقش انتخابات در فرایند دموکراتیک شدن

در یک دولت مدرن، حاکمان تابع حکومت قانون هستند. مدارس و دانشگاه ها، مطبوعات، گروه های ذینفع و دیگر نهادهای جامعه مدنی مستقل از دولت هستند و حکومت در برابر پارلمان، دادگاه ها و نهادهای مدنی پاسخگوست. در قدیمی ترین دموکراسی ها ایجاد یک دولت مدرن بسیار قبل تر از انتخابات آزاد و رقابتی صورت پذیرفت. برقراری انتخابات آزاد که در آن هر فرد بالغی می توانست رای دهد آخرین گام تکمیل فرایند دموکراتیک شدن بود. اما، اولین گام در فرایند دموکراتیک شدن دموکراسی های جدید برگزاری انتخابات رقابتی بوده است. برای مثال در فدراسیون روسیه درحالی که نهادهای اساسی دولت مدرن نظیر حاکمیت قانون و جامعه مدنی هنوز استقرار نیافته اند، انتخابات رقابتی برگزار می شود. در آمریکای لاتین بسیاری از کشورها بین اشکال دموکراتیک و غیردموکراتیک حکومت در نوسان بوده اند، در حالی که نهادهای جامعه مدنی و پاسخگویی تاحدی توسعه یافته اند. درآفریقا نظارت های نهادی بر حکومت معمولا ضعیف است به طوری که رئیس جمهور منتخب تبدیل شود و یا اینکه ارتش می تواند تصمیم بگیرد که چه کسی حکومت کند.

همزیستی انتخابات و رویه های غیر دموکراتیک در بسیاری از کشورها صاحب نظران علوم اجتماعی را به این نتیجه رساند که صرف نظر از برگزاری یا عدم برگزاری انتخابات، کشورهایی که به لحاظ اقتصادی ضعیف یا فاقد سنت فرهنگی تقویت کننده هنجارهای دموکراتیک هستند به راحتی نمی توانند دموکراتیک شوند اما کشور هند در تعارض با چنین نتیجه گیری های کلی است. زیرا با وجود اینکه هند، یک جامعه چندقومی بزرگ، پرجمعیت و فقیر است اما از سال۱۹۵۲ انتخابات آزاد در این کشور برگزار شده است.

منبع: رز،ریچارد، دایره المعارف بین المللی انتخابات،ترجمه محمدتقی دلفروز،نشر مرکز مطالعات تحقیقات و آموزش وزارت کشور- نشر میزان،تهران، چاپ اول، ۱۳۹۰٫

گروه ترجمه حق‌الناس

برچسب‌ها: ، ، ،